HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP – ĐỘNG LỰC QUAN TRỌNG THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN
1. Vai trò của hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp
Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã (HTX) nông nghiệp ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.
Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, tỉnh Đắk Lắk đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển HTX, tiêu biểu như Nghị quyết số 20/2025/NQ-HĐND ngày 24/12/2025 của HĐND tỉnh; Quyết định số 045/2025/QĐ-UBND ngày 22/12/2025 và Quyết định số 45/QĐ-UBND ngày 08/01/2026 của UBND tỉnh. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng nhằm thúc đẩy liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm, tạo điều kiện để HTX phát triển cả về quy mô và chất lượng. Qua đó, góp phần tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng hợp tác, liên kết chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người dân nông thôn.
2. Thực trạng phát triển HTX nông nghiệp tại Đắk Lắk
Những năm qua, khu vực kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã có bước phát triển tích cực cả về số lượng và chất lượng. Theo số liệu tổng hợp, đến hết quý I/ 2026, toàn tỉnh có khoảng 838 HTX nông nghiệp, trong đó có khoảng 683 HTX đang hoạt động, còn lại là các HTX hoạt động cầm chừng hoặc ngừng hoạt động. Tổng số thành viên HTX đạt khoảng hơn 48.000 người, với trên 6.000 lao động thường xuyên, thể hiện vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất và giải quyết việc làm ở khu vực nông thôn.
Hiệu quả hoạt động của HTX từng bước được cải thiện. Doanh thu bình quân đạt khoảng 3,8 tỷ đồng/HTX/năm, thu nhập bình quân của thành viên và người lao động đạt khoảng 55–60 triệu đồng/người/năm. Một số HTX đã từng bước nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư vào sơ chế, chế biến và xây dựng thương hiệu sản phẩm.
Việc phát triển HTX nông nghiệp thời gian qua đã bám sát định hướng của Luật Hợp tác xã năm 2023 và các chính sách hỗ trợ của Trung ương, địa phương; từng bước chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, hợp tác theo chuỗi giá trị.
3. Phát triển liên kết chuỗi – trọng tâm của chính sách hỗ trợ
Đặc biệt, việc phát triển các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản theo chuỗi giá trị đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đến nay, toàn tỉnh đã hình thành khoảng 166 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm, trong đó có 06 chuỗi cấp tỉnh, 138 chuỗi cấp huyện, 12 chuỗi cấp xã và khoảng 10 chuỗi liên kết do doanh nghiệp và người dân tự hình thành. Các chuỗi liên kết tập trung chủ yếu trong lĩnh vực trồng trọt (129 chuỗi, gồm cà phê, lúa, sầu riêng, hồ tiêu…), chăn nuôi (35 chuỗi) và thủy sản (02 chuỗi).
Thông qua các chuỗi liên kết, HTX đã từng bước phát huy vai trò là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, tham gia tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, quy trình kỹ thuật tiên tiến, gắn với truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của nông sản. Nhiều HTX đã chủ động tham gia các chương trình chứng nhận như VietGAP, 4C, Rainforest Alliance…, từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.
4. Một số khó khăn, hạn chế
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của HTX nông nghiệp vẫn còn một số khó khăn, hạn chế như: quy mô còn nhỏ, năng lực quản trị chưa đồng đều; số lượng HTX hoạt động hiệu quả chưa nhiều; liên kết sản xuất – tiêu thụ chưa thực sự bền vững; việc tiếp cận nguồn lực về vốn, đất đai, khoa học công nghệ còn hạn chế.
5. Định hướng phát triển trong thời gian tới
Trong thời gian tới, để phát huy hơn nữa vai trò của HTX nông nghiệp, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp: hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể; đẩy mạnh thực hiện chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP và Nghị quyết số 20/2025/NQ-HĐND của tỉnh; nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực HTX; hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; phát triển HTX gắn với các sản phẩm chủ lực và vùng nguyên liệu tập trung.
Có thể khẳng định, với vai trò là tổ chức kinh tế tập thể của nông dân, HTX nông nghiệp không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp hiện đại, nông thôn văn minh. Trong tiến trình phát triển kinh tế nông thôn, HTX nông nghiệp tiếp tục là một trong những động lực quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong giai đoạn tới.
Tâm Đan - KTHT&NNNT
